March 1, 2005

19 years after EDSA: a postscript

"Di na ko papayag mawala kang muli,
di na ko papayag na muling mabawi
ating kalayaang kay tagal nating mithi
di na papayagang mabawi muli"

Feb. 25, 1986. Bata pa ako noon, 7 years old. Wala na nga akong matandaan gaano sa makasaysayng araw na ito. Naaalala ko lang na nakatutok ang mga magulang ko noon sa radyo at TV. Kabe-birthday ko nga lang pala nuon. Meron din akong kakilala na nagsabi na ang naaalala na lang niya ay naglalaro siya sa bubong noon, kaya kitang-kita niya na may mga helicopter na lumilipad. Ako, wala nang matandaan na helicopter na dumaan. Siguro kasi malayo bahay namin sa EDSA, tapos kahit nasa Maynila kami, di naman ganun kalapit sa Malacanang.

Si mama, gusto niya si Marcos. Masaya daw ang buhay nuong Martial Law. Tahimik, disiplinado ang mga tao at di raw gaanong mahirap ang buhay. Kaya lumaki ako na ang pagkakaalam lang sa EDSA ay isa siyang kabanata sa ating kasaysayan kung saan napaalis si Marcos sa kapangyarihan. Ganun lang kababaw, parang direktang kinuha mula sa isang elementary history textbook.

Lumalim lang ang aking pagkaunawa sa EDSA nung ako ay nasa college na. Ako ay naging miyembro ng Kontra-Gapi, at yung founder nito, si Sir Edru Abraham, ay aktibo nung naganap ang rebolusyon. Naaalala ko, isa sa mga unang assignment ko nung naging officer na ako sa Kontra ay makipag-coordinate kay running priest Fr. Robert Reyes para maayos yung mass in celebration of 12 years of EDSA noong 1998. Philippine Centennial pa naman nung taon na iyon. Di ko malimot yung misa, ginawa sa may UP Lagoon, at ecumenical nga siya na may Catholic, Protestant at Muslim na nagcon-celebrate. Tumugtog kami, tapos tumugtog din si Noel Cabangon. Feeling sikat naman ako noon kasi kasamang tumugtog si Mang Noel. :)

Sa aking paglalim ng pang-unawa sa diwa ng EDSA, mas lalo kong naintindihan ang kahalagahan niya sa kasaysayan ng ating bayan. Ang mga panahong ito ng pagtuklas ang nagbukas sa aking isipan sa katotohanan sa likod ng rehimeng Marcos. Ang pag-abuso ng kapangyarihan sa likod ng mapagpanggap na mukha ng kaunlaran. Ang paggapos sa kalayaang magpahayag, kaya puro "magagandang balita" ang narinig ng marami at inakala nila na ang ganda-ganda ng buhay sa ilalim ng diktadurya.

Nakakalungkot isipin na halos wala nang nakakaalala sa diwa ng EDSA. Nitong nakaraang selebrasyon, mayroon lamang isang maliit na pagtitipon na dinaluhan lamang ng iilang mga tao. Mas nakakalungkot isipin na may mga nagsasabi na sana di na lang natuloy yung EDSA revolution. Na mas maganda pa raw noong panahon ni Marcos kasi maayos ang buhay, mas mababa ang presyo ng bilihin, mas tahimik ang paligid. Wala nang pakialam na nung panahon bago mag-EDSA, ang daming namatay, nakulong at tinorture dahil lamang nangahas na magkaroon ng ibang paninindigan. Wala nang pakialam na nung panahon bago mag-EDSA, nagsimulang lumaki ang pagitan ng mayayaman at mahihirap. Walang pakialam na nung panahon bago mag-EDSA, nagsimula ang pagiging dependent natin sa pag-export ng labor dahil wala nang sapat na trabahong napo-prduce sa ating ekonomiya. Walang pakialam na nung panahon bago mag-EDSA, lantaran ang korupsyon sa gobyerno na habang sangkatutak na ang nagugutom sa mga lumalaking slum areas sa Maynila, nakakaya pang magparty nang sobrang magarbo ng hari at reynang nakatira sa Malacanang.

Mga dalawang taong nakakaraan, naglecture ako sa isang leadership seminar ng ilang young leaders. Ang lecture ko ay tungkol sa leadership at sa values na dapat taglay ng isang leader. Nagpa-workshop ako at nanghingi ng example ng isang hinahangangang leader. Laking gulat ko nang sabihin ng isang student leader na punong puno ng conviction, "Si Marcos po. May ginawa man siyang masama, pero isa siyang modelong lider."

Sana di na lang nag-EDSA. Sana di na lang nag-EDSA. Sana di na lang nag-EDSA. Putang ina.!!! Bakit ba sinisisi natin ang EDSA sa lahat ng masamang nangyayari sa atin ngayon? Kasalanan ba ng EDSA kung lalong lumala ang ating buhay? Masama ba na nagtipon-tipon tayo't nagdasal at lumaban nang mapayapa para maibagsak ang isang rehimeng corrupt? Masama ba na pinangarap nating maibalik ang demokrasya? Hindi naman EDSA ang may kasalanan dito. Tayo ang may kasalanan. Tayo ang may kasalanan kasi pagkatapos ng EDSA, hinayaan lang nating bumalik tayo sa dating sistemang pinakikinabangan lang ng iilan. Pagkatapos ng EDSA, hinayaan lang natin na mga taong corrupt pa rin ang ating inihahalal sa mga posisyong politikal. At pagkatapos ng EDSA, di ba katawa-tawa na ang mga taong nakinabang sa rehimeng pinatalsik natin ay nakabalik na uli, hindi man lang naparusahan at masaklap pa ay nasa puder uli ng kapangyarihan?

Tigilan na natin ang pagsisi sa alaala ng EDSA. Sa halip, tingnan natin kung ano ang mga pagkakamaling ating ginawa na siyang naging dahilan kung bakit ang pangako ng magandang bukas na dala ng rebolusyon ay tuloy-tuloy pa ring napapako. Tingnan natin kung paano natin magagamit ang diwa ng EDSA bilang inspirasyon upang simulan ang rebolusyong tunay na magdudulot ng pagbabago sa ating lipunan.

Sayaw sa Bubog
by The Jerks

Buwan ng Pebrero
Buwan ng pagbabago
Anong klaseng pagbabago
Ano sa palagay mo?

Bumaha ng pangako
Lason ay isinubo
Tuloy sa pagkakapako
May utang pati apo

Kasinungalingan
Isang kahangalan
Walang libereng kalayaan
Ito'y pinagbabayaran

Palabas na moro-moro
Ito kaya ay totoo?
EDSA ng pagbabago
Saan, kailan, kanino?

Sayaw, sayaw, sayaw sa bubog
Ang naglalakad ng tulog
Tiyak na mauumpog

Sayaw, sayaw, sayaw sa bubog
Ang naglalakad ng tulog
Tiyak na mauumpog

Tuloy ang ligaya
Sa Hacienda Luisita
Manggagawa't magsasaka
Kumakalam ang sikmura

Sari-saring kaguluhan
Nakawan, karahasan
Kailan n'yo titigilan
Ang mga mamamayan

Kasinungalingan
Isang kahangalan
Walang libereng kalayaan
Ito'y pinagbabayaran

Palabas na moro-moro
Ito kaya ay totoo?
EDSA ng pagbabago
Saan, kailan, kanino?

Sayaw, sayaw, sayaw sa bubog
Ang naglalakad ng tulog
Tiyak na mauumpog

Sayaw, sayaw, sayaw sa bubog
Ang naglalakad ng tulog
Tiyak na mauumpog

Buwan ng Pebrero,
Buwan ng pagbabago
EDSA ng pagbabago
Saan, kailan, kanino?

2 comments:

Diwa said...

sir. pdeng bang i-repost to sa blog ko?... sayang nmn kc kung hndi npapaddan dito ung iba n naghahanap ng mga makabuluhang opinion ukol s mga pambnsang kamalayan. anumn ang iyong tugon, Salamat!

Paeng said...

^ sige ba. :)